(Με αφορμή το βίντεο του Γιώργου Νάκου για τα πενήντα χρόνια από την πρώτη παράσταση του ΟΗΘ)
Αύγουστος 1976 – Αύγουστος 2026.
50 χρόνια θέατρο στα Γιάννενα, 50 χρόνια θέατρο στην περιφέρεια.
Επιτέλους η περιφέρεια απέκτησε τη δική της θεατρική υπόσταση, τη δική της θεατρική φωνή.
Πολλά έχουν αλλάξει σ’ αυτό το χρονικό διάστημα.
Από τον τρόπο που στήνεται μια παράσταση έως την υποκριτική προσέγγιση, τη σκηνογραφία, τους φωτισμούς η τα κουστούμια.
Δυο γενιές πρίν, όλα γινόταν εκ των ενόντων, η ομάδα ήταν αυτή που δημιουργούσε την παράσταση.
Το θέατρο του ήλιου με την ΑριάνΜνουσκίν επικεφαλής, ήταν και εξακολουθεί να είναι χαρακτηριστικό παράδειγμα ομάδος που λειτουργεί με όλα τα μέλη της να συμβάλουν στη δημιουργία της παράστασης.
Το ίδιο παρατηρούμε να συμβαίνει σε όλη την Ευρώπη, τότε, την ίδια περίοδο με τα θεατρικά σχήματα:(Ontintheater – Δανία, TeatredeComplicite – Αγγλία, TGSTAN – Βέλγιο, TeatrodelleAlbe – Ιταλία, Gardzienice – Πολωνία, Gecko – Μεγάλη Βρετανία, ClodEnsemble – Μεγάλη Βρετανία, GobSquad – Γερμανία και Μεγάλη Βρετανία, αλλά και σήμερα: Recirquel (Ουγγαρία),SidiLarbiCherkaoui / Eastman (Βέλγιο),MarioBanushi (Ελλάδα/Αλβανία),FlorentinaHolzingerCompany (Αυστρία).
Αυτό το κίνημα του θεάτρου που στηρίζεται στην ομαδική προσπάθεια των μελών του ξεκίνησε μέσα από τις μεγάλες αλλαγές που έφερε στην Ευρώπη ο Μάης του 68, την επιτακτική ανάγκη για αλλαγή των ευρωπαϊκών κοινωνιών σε όλα τα επίπεδα με επίκεντρο τον άνθρωπο.
Όλες αυτές οι κοινωνικοπολιτικές ζυμώσεις είχαν καταλυτική επίδραση στον τρόπο σκέψεως και λειτουργίας των ομάδων που προέκυψαν αμέσως μετά την πτώση της δικτατορίας στην Ελλάδα.
Η εποχή του Θεσσαλικού Θεάτρου, του ΟΗΘ στα Γιάννενα, της Θεατρικής Λέσχης Βόλου, του Μακεδονικού Θεάτρου στη Βέροια, του Χανιώτικου Θεατρικού εργαστηρίου, του Θεάτρου Ανατολικής Μακεδονίας και άλλων ομάδων στην περιφέρεια, αυτή η ‘’ρομαντική εποχή’’ του νεοελληνικού θεάτρου άφησε ανεξίτηλο το στίγμα της και πυροδότησε τις διεργασίες ώστε να φτάσουμε στην ίδρυση του πρώτου θεάτρου σε δημοτικό επίπεδο με το Θέατρο Δήμου Αγρινίου το 1981 και στη συνέχεια στα πρώτα έξι Δημοτικά Περιφερειακά θέατρα (ΔΗΠΕΘΕ)επι υπουργίας Μελίνας Μερκούρη το 1983.
Πενήντα χρόνια περάσανε και όλα έχουν αλλάξει στο ελληνικό θέατρο.
Η εποχή που ρομαντικοί καλλιτέχνες παλεύανε για την τέχνη τους, να αλλάξουν τα πράγματα και να διαμορφώσουν καλύτερες συνθήκες σε κοινωνικοπολιτικό πλαίσιο έχουν παρέλθει.
Οι ίδιοι έχουν ηττηθεί από την σκληρή πραγματικότητα του φαίνεσθαι και του δήθεν.
Και όπως λέει και ο στίχος του Πάνου Τζαβέλα: Εσύ ονειρευόσουν αυτοί κάνουν λεφτά…
Το θέατρο έχει χάσει προ πολλού τον παιδευτικό του χαρακτήρα και όπως έχω ξαναπεί, άλλο πράγμα το θέατρο, άλλο το θέαμα.
Σήμερα κυριαρχεί η μετριότητα σε όλα τα επίπεδα.
Μια μετριότητα που με εκκωφαντικό θόρυβο – υποτίθεται – ‘’παράγει’’ πολιτισμό.
Στην αγωνία τους, όλες αυτές οι μετριότητες, προσπαθώντας να δείξουν πώς καινοτομούν, παρουσιάζουν στις παραστάσεις τους ‘’κάτι σαν θέατρο’’.
Με το κοινό στις πλείστες των περιπτώσεων να φεύγει η να κουράζεται αφόρητα από παραστάσεις που δεν έχει καταλάβει τι ακριβώς γίνεται, από παραστάσεις που υπάρχει μια θολούρα…
Δυο γενιές πρίν οι ηθοποιοί όταν ανέβαζαν παράσταση, οι αφίσες τους παρουσίαζαν εικαστικό περιεχόμενο που λειτουργούσε θετικά προς το κοινό.
Καταλάβαιναν οι θεατές πώς αυτό που θα παρακολουθήσουν έχει ποιότητα και καλλιτεχνική υπόσταση, είναι μια παράσταση ‘’τίμια’’.
Σήμερα σε όλες τις αφίσες βλέπουμε τα επώνυμα πρόσωπα γνωστών τηλεοπτικών ηθοποιών που γίνονται κράχτες για να μαζέψουν θεατές.
Και η έκφραση που στις μέρες μας κυριαρχεί – ιδίως στην περίοδο που τα επώνυμα σχήματα της πρωτεύουσας περιφέρονται στην άνυδρη θεατρικά περιφέρεια είναι η ‘’αρπαχτή’’.
Υπάρχει μια ‘’μυστική συμφωνία’’ ανάμεσα στο κοινό – που συνεχώς βαίνει μειούμενο – και στους ηθοποιούς, μια omertaθα μπορούσαμε να πούμε για τις χαμηλής αισθητικής και καλλιτεχνικής ποιότητας παραστάσεις.
Σήμερα οι ηθοποιοί είναι πρωτίστως επιχειρηματίες και το θέατρο να έχει μεταβληθεί σε θέαμα.
Από καλλιτέχνες έχουν μεταβληθεί σε ‘’κυνηγούς’’ προγραμμάτων.
Και οι εργάτες του θεάτρου;
Ξεχασμένη υπόθεση πια… ποιος ασχολείται…
Κανείς δεν ασχολήθηκε με τον ΟΗΘ στα Γιάννενα.
Το Δημοτικό Θέατρο έλαμψε με την αδιαφορία του.
Το διοικητικό συμβούλιο του ΔΗΠΕΘΕ και η καλλιτεχνική διευθύντρια θα μπορούσαν να οργανώσουν κάτι, έστω συμβολικό.
Όπως είπαμε πιο πάνω, τα ΔΗΠΕΘΕ υπάρχουν χάρη σ’ αυτούς τους ανθρώπους που με τη δουλειά τους και τους αγώνες τους συνέβαλαν στη δημιουργία τους.
Και όλοι όσοι πέρασαν όλα αυτά τα χρόνια, οι χιλιάδες ηθοποιοί, οι καλλιτεχνικοί διευθυντές αλλά και οι απλοί εργάτες, οφείλουν σ’ αυτούς τους ανθρώπους.
Στη Βέροια το ΔΗΠΕΘΕ πρίν δύο χρόνια τίμησε τον πρωτεργάτη του Μακεδονικού θεάτρου κ. Οδυσσέα Γωνιάδη.
Στα Γιάννενα επικρατεί σιωπή…
Αλήθεια πόσοι από τους νεότερους ηθοποιούς γνωρίζουν την ύπαρξη του ΟΗΘ και των άλλων περιφερειακών σχημάτων που είχαν θεατρική δράση πρίν τα ΔΗΠΕΘΕ;
Πόσοι γνωρίζουν την ιστορία τους;
Το πρόταγμα του ΟΗΘ για καλλιτεχνική άνθιση της περιφέρειας εξακολουθεί να είναι ζωντανό.
Η πρότασή του για την ανάπτυξη του θεάτρου στην περιφέρεια εξακολουθεί να είναι ζωτικής σημασίας ακόμη και σήμερα.
Η περιφέρεια είναι άνυδρη θεατρικά με το κοινό να αναζητά παραστάσεις ποιότητας, πολλές φορές καταφεύγοντας στην πρωτεύουσα η τη Θεσσαλονίκη στο ΚΘΒΕ.
Οι ηθοποιοί που ζούμε χρόνια τώρα από επιλογή στην περιφέρεια – και είμαστε τα τελευταία χρόνια όλο και περισσότεροι – δεν χρειαζόμαστεπεφωτισμένους υψηλής κουλτούρας και διανόησης καλλιτεχνικούς διευθυντές, ηθοποιούς και άλλους καλλιτέχνες από την πρωτεύουσα να μας ‘’μάθουν’’ τι εστί θέατρο, τι εστί τέχνη…
Δεν χρειαζόμαστε σκηνοθέτες που εξυπηρετούνμόνο προσωπικά συμφέροντα, φέρνοντας στην περιφέρεια κολλητούς και ημετέρους ηθοποιούς από την πρωτεύουσα,αδιαφορώντας για το ντόπιο καλλιτεχνικό δυναμικό και το τοπικό θέατρο.
Το έχουμε δεί πολλές φορές κατά το παρελθόν.
Δεν χρειαζόμαστε μια τοπική αυτοδιοίκηση να μας χλευάζει και να ειρωνεύεται το ντόπιο καλλιτεχνικό δυναμικό.
Η αξία μας δεν είναι κατώτερη από τους συναδέλφους της πρωτεύουσας.
Και αξία έχουμε σαν καλλιτέχνες και αξιοπρέπεια.
Οι καλλιτέχνες στην περιφέρεια χρειάζονται ανθρώπους που νοιάζονται για την καλλιτεχνική και πνευματική εξέλιξητης τοπικής κοινωνίας.
Όχι με το βλέμμα στην Αθήνα αλλά προσφέροντας με στόχο την ανάπτυξη της περιφέρειας.
Παναγιώτης Νάκος
Ηθοποιός – Θεατρολόγος
Γιάννενα 21/8/2026
