Το τριήμερο 28-30 Απριλίου 2026 πραγματοποιήθηκε με επιτυχία στη Λευκωσία της Κύπρου το 4ο Ετήσιο Φόρουμ Ευρωπαϊκής Κληρονομιάς της Ξηρής Δόμησης, με θέμα: «Ανθεκτική Ξηρή Δόμηση: Έρευνα, Τεκμηρίωση, Ψηφιακά Εργαλεία και Κοινοτική Επιμέλεια». Διοργανωτής ήταν το Τμήμα Πολεοδομίας και Οικήσεως Κύπρου, στα κεντρικά γραφεία του οποίου φιλοξενήθηκαν οι εργασίες του Φόρουμ. Ιδρυτικό μέλος του Ευρωπαϊκού Δικτύου Ξηρής Δόμησης – REPS είναι και η Π.Ε.Δ. Ηπείρου, η οποία συμμετείχε ενεργά στις εργασίες.
Την πρώτη ημέρα συνήλθαν τα μέλη της Ένωσης REPS σε συνεδρίαση, με κεντρικό θέμα την πορεία της υποψηφιότητας για ένταξη στις Πολιτιστικές Διαδρομές του Συμβουλίου της Ευρώπης και παρουσιάστηκαν οι δράσεις του Τομέα Διατήρησης του Τμήματος Πολεοδομίας και Οικήσεως Κύπρου.
Την δεύτερη ημέρα πραγματοποιήθηκε η επίσημη έναρξη του Φόρουμ, με χαιρετισμούς από τον Διευθυντή του Τμήματος Πολεοδομίας και Οικήσεως, την Επίτροπο Περιβάλλοντος και Ευημερίας Ζώων και τον Πρόεδρο του ΕΤΕΚ. Ακολούθησαν παρουσιάσεις των εκπροσώπων των μελών του REPS από Ισπανία (Μαγιόρκα), Σκωτία, Γαλλία (Κορσική), Ιταλία (Εθνικό Πάρκο Cinque Terre) και Ελλάδα. Εκ μέρους της Π.Ε.Δ. Ηπείρου παρουσιάστηκε η τοποθέτηση με τίτλο «Από τη Γνώση της Τέχνης στο Δημοτικό Κτηματολόγιο: Κοινοτική Τεκμηρίωση της Κληρονομιάς της Ξερολιθιάς σε μια Αποψιλούμενη Ορεινή Περιοχή – η Περίπτωση της Ηπείρου».
Στην τοποθέτησή τους, οι εκπρόσωποι της Π.Ε.Δ. Ηπείρου ανέδειξαν ένα κεντρικό παράδοξο: η Ήπειρος φιλοξενεί μία από τις πιο συνεκτικές και ιστορικά συνεχείς παραδόσεις ξερολιθιάς στην Ευρώπη, ωστόσο αυτή παραμένει σχεδόν εντελώς αόρατη. Υπογράμμισαν ότι η μεγαλύτερη απειλή για την κληρονομιά αυτή δεν είναι η αμέλεια ή η άγνοια, αλλά η δημογραφική αποψίλωση των ορεινών κοινοτήτων, που συρρικνώνει ανεπανόρθωτα τόσο την εργατική δύναμη συντήρησης όσο και τους φορείς της ενσώματης γνώσης της τέχνης. Στο πλαίσιο αυτό, πρότειναν στην Ένωση την ανάπτυξη ενός κοινού πρωτοκόλλου κοινοτικής τεκμηρίωσης σε δημοτικό επίπεδο, που να αντιμετωπίζει τη γνώση των τεχνιτών ως πρωτογενές τεκμήριο και να παράγει διαλειτουργικά χωρικά δεδομένα αξιοποιήσιμα στον πολεοδομικό σχεδιασμό. Παράλληλα, τόνισαν την ανάγκη διεύρυνσης του δικτύου μέσω της εμπλοκής πανεπιστημίων, τεχνικών επιμελητηρίων, πολιτιστικών φορέων και δήμων σε κάθε περιοχή-μέλος, εκφράζοντας την ετοιμότητα της Π.Ε.Δ. να αναλάβει πιλοτικό ρόλο στην υλοποίηση της πρότασης.
Στη συνέχεια παρουσίασαν τις εργασίες τους προσκεκλημένοι εμπειρογνώμονες και επιστήμονες, με θέματα που αφορούσαν στην ψηφιακή χαρτογράφηση και τεκμηρίωση της ξηρολιθικής κληρονομιάς στην Κύπρο, στη χρήση εργαλείων μηχανικής μάθησης για την αξιολόγηση αναβαθμίδων στα Τρόοδος, στα πολυεπίπεδα οφέλη της τέχνης της ξηρής δόμησης, καθώς και στην προστασία ξηρολιθικών κατασκευών ως προϋπόθεση για τη βιώσιμη ανάπτυξη (με αναφορά στις Κυκλάδες).
Την τρίτη ημέρα πραγματοποιήθηκε επιτόπια επίσκεψη στην κυπριακή ύπαιθρο, με στάσεις στον Υδρόμυλο και τη γέφυρα Πλατανιστάσας, καθώς και στα χωριά Αλόνα και Πολύστυπο, όπου τα μέλη του Δικτύου είχαν την ευκαιρία να έρθουν σε επαφή με αυθεντικά δείγματα της ξηρολιθικής κληρονομιάς της Κύπρου.
Οι δραστηριότητες της Ένωσης συνεχίζονται και παρουσιάζονται στον ιστότοπο drystoneroute.eu και στη σελίδα Facebook: facebook.com/repsdrystone.
