«Τα ναρκωτικά της διασκέδασης» φτάνουν πλέον και στις σχολικές ηλικίες, με τα τελευταία στοιχεία να δείχνουν ότι περισσότεροι από ένας στους δέκα 16χρονους έχουν δοκιμάσει κάνναβη και ένας στους οκτώ κάποια παράνομη ουσία. Την ίδια στιγμή, η Ήπειρος εξακολουθεί να αποτελεί θετική εξαίρεση, καταγράφοντας σημαντικά χαμηλότερα ποσοστά χρήσης από τον πανελλαδικό μέσο όρο, γεγονός που αποτυπώνει και τη διαχρονική αξία της πρόληψης.
Το μήνυμα αυτό ανέδειξε ο επιστημονικά υπεύθυνος του Κέντρου Πρόληψης των Εξαρτήσεων και Προαγωγής της Ψυχοκοινωνικής Υγείας Νομού Ιωαννίνων «Σχεδία», Καθηγητής Αγωγής Υγείας στο Παιδαγωγικό Τμήμα Νηπιαγωγών του Πανεπιστημίου Ιωαννίνων Βασίλης Κούτρας, με αφορμή την Παγκόσμια Ημέρα κατά των Ναρκωτικών στις 26 Ιουνίου.
Αναφερόμενος στα αποτελέσματα της έρευνας που πραγματοποίησε το Εθνικό Κέντρο Τεκμηρίωσης και Πληροφόρησης για τα Ναρκωτικά (ΕΚΤΕΠΝ) για λογαριασμό του Οργανισμού της Ευρωπαϊκής Ένωσης για τα Ναρκωτικά (EUDA), στο πλαίσιο της Ευρωπαϊκής Έκθεσης για τα Ναρκωτικά 2026, ο κ. Κούτρας σημείωσε ότι το 13,3% των μαθητών της Α’ Λυκείου έχει δοκιμάσει έστω μία φορά κάποια παράνομη ουσία, με την κάνναβη να παραμένει η συχνότερη ουσία χρήσης, σε ποσοστό 11,5%.
Ιδιαίτερο προβληματισμό προκαλεί το γεγονός ότι το 5,1% των εφήβων έχει δοκιμάσει τουλάχιστον μία από τις λεγόμενες «ουσίες διασκέδασης», όπως κοκαΐνη, κρακ, έκσταση, αμφεταμίνες, μεθαμφεταμίνη, LSD, κεταμίνη και άλλες παραισθησιογόνες ουσίες, ενώ το 4,2% κατατάσσεται ήδη σε υψηλό κίνδυνο χρήσης.
Παράλληλα, η έρευνα καταγράφει σημαντικά ποσοστά δοκιμής ουσιών που βρίσκονται νόμιμα σε πολλά σπίτια. Οι βενζοδιαζεπίνες εμφανίζουν ποσοστό δοκιμής 7,8%, ενώ τα ισχυρά συνθετικά παυσίπονα φτάνουν το 10,3%. Στην έρευνα συμπεριλήφθηκαν επίσης τα αναβολικά, τα οποία έχει δοκιμάσει το 1,5% των μαθητών.
Ο κ. Κούτρας στάθηκε ιδιαίτερα στη σύνδεση της χρήσης ουσιών με κοινωνικούς και οικονομικούς παράγοντες, επισημαίνοντας ότι τα υψηλότερα ποσοστά καταγράφονται στα χαμηλότερα κοινωνικοοικονομικά στρώματα. Όπως ανέφερε, τα δεδομένα επιβεβαιώνουν τη θέση που διαχρονικά διατυπώνει το Ευρωπαϊκό Παρατηρητήριο για τα Ναρκωτικά, ότι η αντιμετώπιση των εξαρτήσεων δεν μπορεί να περιορίζεται μόνο στο άτομο, την οικογένεια ή το σχολείο, αλλά οφείλει να λαμβάνει υπόψη και τους ευρύτερους κοινωνικούς, οικονομικούς και περιβαλλοντικούς παράγοντες.
Ωστόσο, ιδιαίτερα ενθαρρυντικά είναι τα στοιχεία για την Ήπειρο. Σύμφωνα με τα αποτελέσματα της έρευνας, ενώ το πανελλαδικό ποσοστό δοκιμής οποιασδήποτε παράνομης ουσίας ανέρχεται στο 13,3%, στην Ήπειρο περιορίζεται στο 8,3%, διατηρώντας μια σταθερή εικόνα χαμηλότερων ποσοστών σε όλες τις αντίστοιχες ευρωπαϊκές έρευνες των τελευταίων δεκαετιών.
Όπως τόνισε ο επιστημονικά υπεύθυνος της «Σχεδίας», τα αποτελέσματα αυτά δεν μπορούν να αποδοθούν σε έναν μόνο παράγοντα. Αντανακλούν, όμως, μια κουλτούρα που έχει διαμορφωθεί στην περιοχή γύρω από την πρόληψη και την υγιή ανάπτυξη των νέων ανθρώπων, στην οποία συμβάλλουν διαχρονικά τα Κέντρα Πρόληψης μέσα από παρεμβάσεις σε σχολεία, οικογένειες και τοπικές κοινωνίες.
Σχέση διαρκείας με την κοινότητα
Η φετινή Παγκόσμια Ημέρα κατά των Ναρκωτικών έχει ιδιαίτερο βάρος για τα 75 Κέντρα Πρόληψης της χώρας, καθώς εξακολουθούν να βρίσκονται σε καθεστώς αβεβαιότητας για τη μελλοντική βιωσιμότητα, την εύρυθμη και αποτελεσματική λειτουργία τους. Την ίδια στιγμή, εγείρονται σοβαρά ερωτήματα για το κατά πόσο διασφαλίζεται η συνέχεια ενός έργου με ιστορία άνω των 30 ετών, καθώς το 2027 λήγει η Προγραμματική Σύμβαση και μέχρι σήμερα δεν έχει υπάρξει σαφής διαβεβαίωση για το μέλλον των δομών πρόληψης.
Στο πλαίσιο αυτό, το Σωματείο Εργαζομένων στα Κέντρα Πρόληψης και ο Σύλλογος Εργαζομένων στον ΕΟΠΑΕ έχουν προκηρύξει πανελλαδική απεργία στις 26 Ιουνίου και συγκέντρωση διαμαρτυρίας στην Αθήνα, στις 11 το πρωί στα γραφεία του ΕΟΠΑΕ και στις 12 το μεσημέρι στο Υπουργείο Υγείας. Παράλληλα, συνδιοργανώνουν ανοιχτή εκδήλωση – ημερίδα στο Πάντειο Πανεπιστήμιο με τίτλο «Η πρόληψη και η απεξάρτηση σε κρίσιμη καμπή: απορρύθμιση ή χειραφέτηση;».
Αναφερόμενος στις εξελίξεις, ο επιστημονικά υπεύθυνος της «Σχεδίας» Βασίλης Κούτρας υπογράμμισε ότι η πρόληψη δεν μπορεί να περιορίζεται στην ενημέρωση και την ευαισθητοποίηση, αλλά οφείλει να αποτελεί έναν αυτόνομο και ισχυρό πυλώνα παρέμβασης. Όπως σημείωσε, η επιστημονική εμπειρία δεκαετιών έχει δείξει ότι η αποτελεσματική πρόληψη ξεκινά από την προαγωγή της ψυχοκοινωνικής υγείας ήδη από τις μικρές ηλικίες, μέσα από συστηματικές παρεμβάσεις στο σχολείο, την οικογένεια και την κοινότητα.
Παράλληλα, εξέφρασε την ανησυχία του για τον περιορισμό του ρόλου της πρόληψης στο νέο πλαίσιο λειτουργίας, τονίζοντας ότι η μακρόχρονη πορεία των Κέντρων Πρόληψης έχει αποδείξει στην πράξη την αποτελεσματικότητά τους. «Στη ζωή πρέπει να διεκδικείς αυτά που θεωρείς σημαντικά και όχι να περιμένεις να σου προσφερθούν», ανέφερε χαρακτηριστικά, εξηγώντας ότι οι κινητοποιήσεις της 26ης Ιουνίου αποτελούν μια προσπάθεια υπεράσπισης του δημόσιου χαρακτήρα και της επιστημονικής αυτονομίας της πρόληψης.
Από την πλευρά της, η ταμίας του Διοικητικού Συμβουλίου της «Σχεδίας» Ανθή Μάστακα δήλωσε ότι το Διοικητικό Συμβούλιο στηρίζει τον αγώνα των εργαζομένων για την επόμενη ημέρα της πρόληψης τόσο στην Ήπειρο όσο και σε πανελλαδικό επίπεδο.
Όπως τόνισε, η «Σχεδία» έχει αποκτήσει βαθιές ρίζες στην τοπική κοινωνία και έχει αποδείξει, μέσα από τη μακρόχρονη παρουσία και δράση της, ότι μπορεί να επιτελεί με αποτελεσματικότητα τον ρόλο για τον οποίο δημιουργήθηκε. Υπενθύμισε ακόμη ότι ήδη έχουν εκδοθεί ψηφίσματα στήριξης για τη συνέχιση του έργου των Κέντρων Πρόληψης από την Περιφέρεια Ηπείρου, τον Δήμο Ιωαννιτών και τον Δικηγορικό Σύλλογο Ιωαννίνων, ενώ αναμένονται αντίστοιχες πρωτοβουλίες και από άλλους φορείς.
«Όταν ένα μοντέλο λειτουργίας έχει αποδείξει επί δεκαετίες την αποτελεσματικότητά του, δεν υπάρχει λόγος να τεθεί σε αμφισβήτηση η συνέχειά του», σημείωσε η κ. Μάστακα, εκφράζοντας την ανάγκη να διασφαλιστεί η απρόσκοπτη λειτουργία των Κέντρων Πρόληψης και η συνέχιση του έργου τους προς όφελος των τοπικών κοινωνιών.
